Ciepły miesiąc roku sprzyja spędzaniu czasu pod gwiaździstym niebem. I choć nie jest to najlepszy miesiąc roku na prowadzenie obserwacji ze względu na brak zmierzchu astronomicznego, to jednak zachęcamy wszystkich do ich prowadzenia. Miłośniczym obserwacjom nic nie przeszkadza, no chyba że kąsające komary.

W miesiącu mamy do upolowania dwa roje meteorytowe. Jest tez piękna kometa o zasięgu lornetkowym, a przy niewielkim już teleskopie można osiągnąć bardzo zadowalające rezultaty.

Wśród planet bardzo ciekawa jest Wenus. Będzie ona zwiększać swoją średnicę, jako że zbliża się do ziemi, od 15' do 20' oraz przejdzie od pełni do kwadry. Przypomnijmy, że to właśnie to zjawisko pozwoliło potwierdzić teorię Kopernika - może i my podejmiemy się tego zadania?

11 lipca dojedzie do całkowitego zaćmienia Słońca. Zaćmienie choć bardzo ciekawe to jednak niewidoczne w Polsce. Pas całkowitego zaćmienia przejdzie prawie całkowicie nad oceanem - RYS.

---

W 2010 roku do Słońca zbliży się 36 znanych komet, z których aż sześć będzie można obserwować przez większe lornetki.

Słońce

W lipcu deklinacja Słońca z dnia na dzień maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze. 6 lipca Ziemia znajdzie się w najdalszym od Słońca punkcie swojej orbity — w aphelium.

W Warszawie 1 lipca Słońce wschodzi o 2^h19^m, zachodzi o 19^h00^m, a 31 lipca wschodzi o 2^h55^m, zachodzi o 18^h29^m. W lipcu Słońce wstępuje w znak Lwa.

11 lipca wystąpi całkowite zaćmienie Słońca, niewidoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w pierwszej połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 4^d14^h35^m, nów 11^d19^h40^m, pierwsza kwadra 18^d10^h11^m i pełnia 26^d01^h36^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 1 lipca o 10^h13^m, w perygeum 13 lipca o 11^h22^m i ponownie w apogeum 28 lipca o 23^h51^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

W drugiej połowie miesiąca wieczorem, bardzo nisko nad zachodnim horyzontem pojawi się Merkury, jednak jego maksymalna wysokość, mierzona pod koniec zmierzchu cywilnego, wyniesie jedynie nieco ponad 1° co sprawi, że jego dostrzeżenie w blasku zorzy wieczornej, przy jasności 0^m, będzie praktycznie niemożliwe.

Również wieczorem nad zachodnim horyzontem, nieco powyżej Merkurego, możemy obserwować Wenus. W dostrzeżeniu planety powinna pomóc jej duża jasność, wynosząca -4,1^m. Wysokość planety nad horyzontem, mierzona godzinę po zachodzie Słońca, maleje od 10° na początku lipca, do 6° pod koniec miesiąca. W związku ze zbliżaniem się od Ziemi, średnica tarczy Wenus rośnie w tym okresie od 15'' do 20'', przy fazie zmierzającej od „pełni” do „kwadry”.

Wieczorem, niedaleko Wenus można odnaleźć Marsa, świecącego z jasnością +1,4^m. Warunki obserwacji planety z dnia na dzień pogarszają się — o ile na początku lipca, pod koniec zmierzchu cywilnego, można go dostrzec na wysokości 17° nad horyzontem, o tyle 31 lipca wysokość ta wyniesie już tylko 8° i planeta zacznie niknąć w blasku zorzy wieczornej.

W drugiej połowie nocy możemy obserwować Jowisza, świecącego w gwiazdozbiorze Ryb z jasnością -2,7^m. Po okresie przebywania w części ekliptyki o najmniejszej deklinacji, planeta wznosi się już po niej powoli coraz wyżej, w związku z czym w momencie górowania znajdziemy ją na wysokości 38° nad południowym horyzontem (w 2008 r. wysokość górowania Jowisza wynosiła jedynie 15°).

Wieczorem, w gwiazdozbiorze Panny, znajdziemy Saturna, świecącego z jasnością +1,1^m. W ciągu miesiąca warunki widzialności planety znacznie się pogarszają — jej wysokość nad horyzontem, mierzona pod koniec zmierzchu cywilnego, zmniejsza się od 21° na początku lipca do 10° pod koniec miesiąca.

Uran i Neptun widoczne są w drugiej połowie nocy w odległości 33° od siebie, w gwiazdozbiorach odpowiednio Ryb i Wodnika.

Planeta karłowata (134340) Pluton widoczna jest w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Strzelca, jednakże jej jasność wynosi jedynie 14,1^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm.

Planeta karłowata (1) Ceres widoczna jest przez całą noc w gwiazdozbiorze Wężownika jako „gwiazda” o jasności malejącej od 7,5^m do 8,1^m:

10 VII: 17^h29,4^m, -26°23'; 20 VII: 17^h22,9^m, -26°42'; 30 VII: 17^h18,8^m, -26°59'.

W lipcu w pobliżu opozycji nie znajduje się żadna jasna planetoida (jaśniejsza od 9,0^m).

Komety

W lipcu, nad ranem, w gwiazdozbiorze Wieloryba będzie można przy pomocy lornetek obserwować kometę krótkookresową 10P/Tempel 2, która przez cały miesiąc, na dwie godziny przed wschodem Słońca, będzie widoczna na wysokości ponad 20°:

7 VII: 0^h03,1^m, -7°01', 8,2^m; 17 VII: 00^h29,3^m, -7°39', 8,1^m; 27 VII: 0^h52,4^m, -8°44', 8,2^m. Przewidywana średnica głowy komety wynosi 11', czyli około jedną trzecią średnicy tarczy Księżyca.

Należy pamiętać, że położenie komety, a zwłaszcza jej jasność, mogą się nieco różnić od przewidywanych. Zaleca się podejmować próby jej dostrzeżenia z dala od miasta, najlepiej w okresie nowiu Księżyca, czyli nad ranem około 11 lipca.

Meteory

W drugiej połowie lipca można obserwować meteory z kompleksu Akwarydów/Kaprikornidów: Piscis Austrinidy (PAU) (22^h44^m, -30°), południowe delta Akwarydy (SDA) (22^h36^m, -16°) i alfa Kaprikornidy (CAP) (20^h28^m, -10°). Roje te składają się ze słabych, stosunkowo wolnych meteorów, chociaż w skład CAP wchodzą też niekiedy bardzo jasne i powolne (a więc efektowne) bolidy. Piscis Austrinidy są rojem bardzo słabo zbadanym o niskiej aktywności i wymagają obserwacji, z kolei południowe delta Akwarydy są jednym z najaktywniejszych rojów nieba południowego, natomiast aktywność alfa Kaprikornidów jest niska. Maksimum aktywności rojów przypada 28 lipca (PAU i SDA) oraz 30 lipca (CAP), toteż w ich obserwacjach będzie przeszkadzał Księżyc po pełni.

****************

3^d16^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

3^d19^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

5^d22^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

5^d23^h31^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m)

6^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,9°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

6^d12^h

W swoim ruchu po orbicie wokółsłonecznej Ziemia znajduje się najdalej od Słońca, w aphelium, w odl. 1,016666 j.a.

7^d22^h12^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m .

8^d

Gwiazda zmienna długookresowa SS Vir (miryda) (12^h25,3^m, +0°46') osiąga maksimum jasności (6,8^m) .

11^d

Całkowite zaćmienie Słońca. Pas fazy całkowitej zaćmienia rozpocznie się 11 lipca 2010 o godzinie 18^h16^m na południowym Pacyfiku, około 700 km na południowy-zachód od wysp Tonga w punkcie o współrzędnych φ = 26°18'S, λ = 171°09'W. Poruszając się na północny wschód cień Księżyca przejdzie zaledwie 25 km od Rarotongi — największej wyspy z Archipelagu Cooka. Następnie pas fazy całkowitej przejdzie 20 km od południowego krańca wysp Tahiti. Pierwszym lądem, jaki napotka cień Księżyca, będzie Wyspa Wielkanocna, gdzie w jej stolicy, Hanga Roa, zaćmienie całkowite będzie trwało 4^m41s. Na kontynent Ameryki Południowej pas fazy całkowitej wkroczy na wybrzeżu południowego Chile. Zaćmienie zakończy się 11 lipca 2010 o godzinie 20^h53^m w południowej Argentynie, w punkcie o współrzędnych φ = 50°22'S, λ = 71°03'W. Centralna faza zaćmienia w średnie południe nastąpi 11 lipca 2010 o godzinie 19^h33^m31^s na południowym Pacyfiku, w punkcie o współrzędnych φ = 19°44.9'S, λ = 122°09.1'W. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej dla obserwatora na Ziemi będzie wynosił 5^m20,2^s, wielkość fazy maksymalnej F = 1,058. Częściowe fazy zaćmienia będą widoczne w całej południowej i południowo-zachodniej części Ameryki Południowej. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

12^d12^h

Minimalna libracja Księżyca (3,0°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

12^d22^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5°.

14^d21^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 6°.

16^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Leo (miryda) (9^h47,6^m, +11?26') osiąga maksimum jasności (5,8^m).

16^d01^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 6°.

16^d11^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 8°.

18^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aur (miryda) (5^h17,3^m, +53°35') osiąga maksimum jasności (7,7^m).

18^d18^h

Maksymalna libracja Księżyca (9,0°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

22^d22^h21^m

Słońce wstępuje w znak Lwa, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 120°.

24^d03^h

Jowisz nieruchomy w rektascensji.

26^d00^h

Minimalna libracja Księżyca (3,6°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

28^d05^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 4°.

30^d20^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

31^d02^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

31^d07^h

Złączenie Marsa z Saturnem w odl. 2°.

UWAGA:

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie uniwersalnym UT (Greenwich).

Aby otrzymać datę w obowiązującym w lipcu w Polsce „czasie letnim”, należy dodać 2 godziny.

Momenty złączeń planet z Księżycem podane są dla współrzędnych Warszawy. Dla każdego złączenia podano momenty największego zbliżenia obiektów na niebie. Podane są wszystkie złączenia, nie tylko widoczne w Polsce.

Współrzędne równikowe podane są dla Epoki 2000.0.

Opr. Tomasz Ściężor
Więcej szczegółów na stronie Uranii